MEME KANSERİ SONRASI LENFÖDEM
 
Lenfödem nedir?
 
Lenfödem, lenfatik sistemdeki bozukluktan dolayı hücreler arası sıvıda meydana gelen artış olarak tanımlanıyor. Hangi nedenle olursa olsun lenfatik sistem düzgün bir şekilde çalışmıyorsa veya damarlar uygun bir şekilde sıvıyı drene edemiyorsa, protein içeriği yüksek sıvı dokular içinde birikebiliyor. Kanser cerrahisi sırasında, kanserli bölge alınırken ilgili lenf nodülleri de alınıyor. Bu operasyon zamanla lenf akışını bozup lenfödeme sebep olabiliyor. Örneğin meme kanseri tedavisinde, memeyle birlikte koltuk altından alınan lenf nodülleri sayısına bağlı olarak kolda lenfödem gelişebiliyor. Ayrıca kanser tedavisinde cerrahi işlem yapılmamışsa bile, alınan radyoterapi  lenfödeme sebep olabiliyor.
Lenfödem meme kanseri tedavisinde cerrahi ve/veya radyoterapi (RT) sonrası lenfatik sistemde gelişebilen hasara bağlı olarak ortaya çıkan ve hastanın kolunun şişmesi ile  kendini belli eden ciddi bir durumdur. Fakat lenf nodüllerinin alınması hastada kesinlikle lenfödem oluşacağı anlamına gelmiyor.
Sentinel lenf nodu biyopsisi sonrası çok enderdir, ancak değişik yayınlarda % 5 'e kadar olabileceği bildirilmektedir.  Literatürde meme koruyucu cerrahi sonrası ise % 4-28 , memenin alındığı mastektomiler sonrası % 24-49 oranında gelişebildiği bildirilmektedir.
Özellikle aksiller disseksiyon yapılması (koltuk altı lenf nodlarının alınması) ve üstüne RT eklenmesi lenfödem gelişmesini tetiklemektedir.  Lenfödem kısa sürede gelişebileceği gibi yıllar sonra da gelişebilmektedir. Ancak hastaların çoğunda ilk 18 ayda gelişmektedir.
 
Lenfödemin başlangıç semptomları
 
Kolda ağrılık hissi, karıncalanma, uyuşukluk, yüzük veya saatin dar gelmesi, ciltte gerginlik, esnekliğin azalması, kolda çabuk yorulma, gözle görünen şişme erken dönem bulgularıdır.  
Ne gibi olumsuz sonuçlara yol açmaktadır?
Kolda şişme ile kendini gösteren bu tabloda, tedavi güç olduğu için mümkünse gelişmesini önlemeye çalışmak en doğrusudur. Gelişen lenfödemin derecesine göre kol çapı artmakta, lenfödem giderek kötüleşmekte, bakteriyel ve mantar enfeksiyonları gelişebilmekte,  gerek günlük hayatta kolun fonksiyonlarında bozulma gerek dış görünümde olumsuzluk sonucu hayat kalitesinde bozulmalar ve  psikolojik problemler gelişebilmektedir.
 
Ne gibi önlemlerle lenfödem gelişmesi önlenebilir veya zarar azaltılabilir?
Bilimsel gelişmelerin ışığı altında daha sınırlı cerrahiler uygulanması, radyoterapi gereksiniminin iyi değerlendirilmesi, hastanın ameliyat sonrası dönemde yakından izlenmesi ve oluşabilecek  erken lenfödem bulgularında derhal  gerekli önlemleri almak, hastaların bundan en az zarar görmesini sağlayacaktır. 
Lenfödem tanısı erken konmalı ve kolda serteşme ( fibrozis) başlamadan tedaviye başlanmalı.
Meme cerrahisinde koltuk altı lenf bezlerini değerlendirmek için sentinel lenf nodu örneklemesi yapmak, gereksiz koltuk altı müdahalesinden kaçınmak gereklidir.
Koltuk altına cerrahi uygulanan vakalarda kol hareketlerine erken başlanmalıdır.
Travma, enfeksiyon ve kilo alımı önlenmelidir. 
 
Şikayete göre derecelendirme: 
 
Muayene bulgularına göre evreleme:
 
Lenfödem tedavisi
 
Lenfödem tedavisinde uygulanacak yöntem kompleks boşaltıcı fizyoterapidir.
Bu tedavi 4 farklı yöntemden oluşuyor:
Manuel lenf drenajı
Kompresyon (bandaj ve çorap)
Cilt bakımı
Egzersiz
 
Manuel lenf drenajı
Bu  yöntem, lenf sisteminin eller ile manüple edilerek, bloke olmuş sıvının serbest akışının sağlanması tekniği ve elle uygulanan, derinin tam altındaki yüzeyel lenf damarlarına hafif basınç uygulaması ile yapılan özel bir yöntemdir. Manuel lenf drenajı dolaşıma etkisi olmayan diğer terapötik masaj teknikleriyle karıştırılmamalıdır. Diğer masaj teknikleri lenfödem için faydalı olmadığı gibi zararlı da olabiliyor.
Kompresyon bandajı
Manuel lenf drenajından sonra aktive olmuş lenf sisteminin etkinliğini koruma amaçlı yapılan özel bir bandajlamadır. Yapılan bandajlamada basıncın en uçtan itibaren çok dengeli şekilde ayarlanması gerekiyor. Kısa çekişli ve elastik olmayan bandajlar, basınç ayarlanması için yün sargılar kullanılıyor. Bu bandajların görevi; kas aktivasyonu sırasında yüksek basınç, istirahat halinde ise düşük basınç uygulaması nedeniyle lenf sıvısının etkilenmiş uzuvda tekrar birikmesini önlemek. Diğer bandaj şekillerinin lenfödem için oldukça zararlı olduğu bilindiğinden kullanılması önerilmiyor. Kompresyon çorapları, tedavi bitiminde takip süresince giyilmesi gereken materyaldir.  Her kişiye özel ölçü alınarak, özel örüm tekniğiyle yapılıyor. Basınç ayarlamasının çok önemli olması nedeniyle ölçü alımının çok iyi yapılması gerekiyor.
Cilt bakımı:
Lenfödem bulunan deride cildin kurumasından dolayı Ph değeri 5.5 olan nemlendiricilerin kullanılması gerekiyor. 
Egzersiz:
Lenf sıvısının akış hızı iskelet kasları tarafından sağlanan aralıklı dış basınca bağlı. Bu nedenle sıvı drenajına yardım etmek için kas aktivitesi gerekiyor. Egzersizler bandaj veya çorap kullanımı eşliğinde yapılmalı, dirençli egzersizlerden ve ağırlık çalışmalarından kaçınılmalı. Egzersizin programının hastaya özel olarak tedavi yürüten fizyoterapist tarafından hazırlanması gerekiyor. Lenfödem hastalarında ısınma ve pompalama, solunum ve hafif germe egzersizleri yapılmalıdır.
LENFÖDEMİ  VEYA LENFÖDEM  İHTİMALİ OLAN KİŞİLER NELERDEN KORUNMALI?
Enfeksiyon (kesikler, enjeksiyonlar, böcek ısırmaları, yanıklar)
Aşırı kilo alma ve dengesiz beslenme
Yetersiz veya aşırı egzersiz
Kolun aşırı ısıya maruz kalması
Ağır yük kaldırma
Kolun baş üzeri pozisyonda uzun ve yorucu çalışması
Uzun yolculuklar (özellikle uçak yolculukları)
Etkilenen kol veya bacağın sıkılması (tansiyon ölçülmesi, sıkı saat, sıkı kıyafetler)
 
BUNLARA  DİKKAT EDİN!
Lenfödem riski taşıyan ve lenfödemli ekstremitenin bakımı ve korunması büyük önem taşıyor. Tedaviden sonra tedavinin başarısının devam etmesi için hastanın da dikkat etmesi gerekenler ise şu şekilde sıralanıyor:
Meme cerrahisi ile lenf nodu diseksiyonu yapılan hastalarımızın lenfödemden riskini azaltmak için yapabilecekleri arasında öncelikle meme cerrahisi yapılan taraf koldan tansiyon ölçtürmek, kan almak ya da ilaç yaptırmaktan kaçınmaları gerekir
Etkilenmiş ya da risk taşıyan ekstremitenin bakımı ve temizliğine çok dikkat edilmelidir.
Cilt temiz tutulmalı ve iyice kurulanmalı, hiçbir zaman nemli bırakılmamalı. Cilt bakımı ve esnekliğine dikkat edilmeli, nemlendirilmesi için yağsız kremler, vücut sütü, vücut losyonu gibi yağ içeriği çok az olan nemlendiriciler kullanılmalı. Sıcak günlerde terlemeyi ve ciltte mantar oluşumunu engellemek için ‘anti-fungal’ (mantar önleyici) pudralar kullanılmalıdır. hamam, sauna ve kaplıca tedavileri ödemi artırabildiğinden bunlardan uzak durulmalı,
Hangi tipte olursa olsun deri travmalarından, böcek ısırıklarından, kesik ve yanıklardan kaçınılmalı.Böcek okmalarını engellenmesi için riskli durumlarda koruyucu kıyafetler ve kremler önerilebilir.Mutfakta iş yaparken kesiklerden korunmak içinse mutlaka eldiven giyilmelidir. Etkilenmiş kola, manikür ve enjeksiyon yaptırılmamalı. Etkilenmiş veya diğer ayaktaki nasırlar kesilmemeli, yumuşatıcı kremlerle korunmalı. Tırnakları keserken deriyi kesmemeye dikkat edilmeli. Asla jilet kullanılmamalı, istenmeyen tüyler tıraş makinesi yardımıyla alınmalı. 
Güneş yanığı oluşumuna dikkat edilmeli, güneşlenirken yüksek koruma faktörlü koruyucular kullanılmalı ve ekstremite asla uzun süre güneşe maruz bırakılmamalı. Kompresyon çoraplarının çoğu zaman güneşe karşı koruma sağlayamadığı unutulmamalı.
Etkilenmiş kolda itme, çekme gibi tekrarlayıcı ve kuvvetli hareketlerden, ağır ve yük bindiren sporlardan kaçınılmalı.Ağır işlerden kaçınmak gerekmektedir bunun günlük işler sırasında ara ara kolu yukarda dinlendirmek ve 4-5 kilo üzerinde ağırlık taşımamaları gerekmektedir. Aerobik de istenmeyen durumlara neden olabiliyor. Bu kişiler için en ideal sporlar, yüzme ve dalma. Bunun yanı sıra lenf dolaşımını sağlamak için tedavi sonrası öğrenilen egzersizler de düzenli olarak uygulanmalı.
Sütyen, çamaşır, diğer giysiler ve takılar sıkı olmamalı. Bu giysilerin ciltte oluşturduğu kızarıklıklar lenf dolaşımının engellendiği anlamına gelebilir. Geniş omuz askısı ve gerekiyorsa askının cilde değdiği yere pamuk ped yerleştirilmesi öneriliyor. Aynı şekilde tansiyon da etkilenmiş koldan ölçülmemeli.
Uçak yolculuğu sırasında basınç düşmesi nedeniyle kol çorabı ve kompresyon bandajı mutlaka kullanılmalı. Eğer kolda şişlik varsa daha iyi bir basınç için hem çorap hem bandaj beraber kullanılabilir.
Gece uyurken etkilenmiş kolun üzerine yatmamaya özen gösterilmeli.
Diyet kısıtlamalarının lenfödeme bilinen bir etkisi yok. Eğer kişi aşırı kilolu değilse, düzenli beslenilmeli, aşırı tuz kullanılmamalı ama tuz asla kesilmemeli ve bol su içilmeli. Aşırı kilolardan kaçınmak, kilo fazlalığı varsa doktor ya da uzman tarafından hazırlanmış bir diyet programı uygulamakta yarar var.
Kompresyon giysileri gece dahil tüm gün giyilmeli. Tedaviden sonra kullanılmaya başlanan kompresyon çorabı özellikle ilk 6 ay, gece ve gündüz düzenli kullanılmalı. Eğer ekstremite geceleri kendiliğinden küçülüyorsa kompresyon çorabı gece çıkarılabilir. Kompresyon giysileri özel günlerde birkaç saatliğine çıkarılabilir.uzun süreli uçak yolculuklarında bası giysisi kullanımı basınç değişimlerinden meydana gelecek ödemi azaltacaktır,
Tedavi bittikten sonra da etkilenen ekstremite, en az ayda bir kez çevre ölçümü yapılarak kontrol edilmeli ve izlenen değişiklikler terapiste bildirilmeli.
Kompresyon giysileri talimatlara göre kullanılmalı ve temizlenmeli. Herhangi bir şikayet, bol gelmesi ya da sıkması durumunda terapiste veya üretici firmaya başvurulmalı. Kompresyon giysileri belli bir bölgeyi bant şeklinde sıkmamalı, kızarıklık oluşturmamalı.
Yetersiz lenf dolaşımından ötürü şişen ekstremite, tedaviyle normal ya da normale yakın hale geldikten sonra da bakımına dikkat edilmezse durumun tekrarlayabileceği unutulmamalı. Yetersiz lenf sistemi nedeniyle şişen kol veya bacak, tedaviyle normal veya normale yakın hale geldikten sonra da takibi ve bakımına devam edilmeli. Hasta eğitimi( basit lenfatik drenaj, ekstremite egzersizleri, ekstremite elevasyonu)      verilmeli . 
 
 
Lenfödem tedavisi nedir?
 
Lenfödem tedavisi hastanın kol şişlik durumuna göre değişebilmektedir, erken dönem lenfödemde yani kolda şişlik saptanmayan sadece biyoempedans ile saptadığımız lenfödemde ev egzersiz programı ve bası giysisi verebiliyoruz ancak kolda şişlik saptadığımız lenfödemde klinikte bu konuda eğitimli fizyoterapistlerimiz tarafından yapılan manuel lenf drenaj tedavisi ve çok katmanlı bandaj uygulaması arkasından gözetim ile egzersizler öneriyoruz. Bu uygulama kolun durumuna göre 15 veya 20 seans olabiliyor, bu dönemin arkasından ev egzersiz programı evde self drenaj ve bası giysisi kullanımı öneriyoruz.
 
Daha önceleri kullanılan pnömotik kompresyon dediğimiz cihazlar gövde ödemine neden olabildiği için ve uygun basınçta olup olmadığı kontrol edilemediği için ödem artırabildiği için artık lenfödem merkezimizde kullanılmıyor.
 
 
Lenfödem hastaları spor yapabilir mi?
 
Sporu tüm hastalarımıza faydalı olduğu gibi lenfödem hastalarımıza da öneriyoruz. Spor sırasında bası giysisi kullanımını öneriyoruz. Hastalarımıza önerdiğimiz sporların başında yüzme gelmektedir. Kollara ağırlık vermeden yapılan pilates, yoga gibi sporlarda önerebileceğimiz sporlar arasındadır.


Etiketler : lenfödem , lenfödem tedavisi , lenfödem nedir , lenfödem ve tedavisi , lenf ödem nedir

Lenfödem ve Tedavisi